کارشناسی علوم انتظامی

کارشناسی علوم انتظامی

مقدمه

ایران کشوري باستانی و با سابقه دو هزار ساله است. کشوري که در دوران سلسه هخامنشیان ، اولین سیستم حکومتی گسترده امپراطوري را بنیانگذاري کرد و در طی تاریخ پرفراز و نشیب خود، انواع سیستمهاي ایجاد نظم و ترتیب را مورد آزمایش قرار داد. یک صد سال پیش ، سیستم نوین ایجاد نظم و امنیت داخلی؛ یعنی سازمان پلیس در ایران به وجود آمد. براساس این سیستم پلیس ایران به دو قسمت مهم پلیس شهري و ژاندارمري تقسیم گردید.
پس از انقلاب اسلامی، کمیته انقلاب اسلامی نیز به عنوان یکی از ارکان مهم حفظ نظم و امنیت داخلی و دفاع از ارزشهاي انقلاب در داخل کشور، به این مجموعه افزوده شد. در سال 1370 با تصمیم مجلس شوراي اسلامی این سه نیرو در یکدیگر ادغام و سیستم پلیس واحد به وجود آمد. به دنبال طرح ادغام شهربانی، ژاندارمري ، کمیته انقلاب اسلامی و پلیس قضایی، دانشگاه پلیس نیز به “دانشگاه علوم انتظامی” با سازمان و ساختاري جدید تغییر یافت.
این دانشگاه یکی از مهمترین واحدهاي نیروي انتظامی جمهوري اسلامی ایران براي جذب و به کارگیري جوانان شایسته و تربیت و آموزش آنان است.
این دانشگاه در مقطع کارشناسی داراي شاخههاي انتظامی، کشف جرائم، اطلاعات، راهنمایی و رانندگی و خدمات و پشتیبانی است و دانشجویان از ترم چهارم، شاخه یا گرایش خود را انتخاب میکنند. مقطع کاردانی علوم انتظامی نیز داراي گرایشهاي راهنمایی و رانندگی و انتظامی است.شاخه انتظامی بخش انتظامی، بخش مأموریتی نیروي انتظامی در پاسگاهها و کلانتريهاي موجود در سطح شهر و روستاها است و دانشجوي انتظامی دانش و مهارتلازم را براي فعالیت در این بخش بهدست میآورد.در واقع اولین وظیفه کارشناس انتظامی انجام تمهیداتی براي جلوگیري از جرمخیزي است. براي مثال براي پیشگیري از سرقت، کارشناس انتظامی باید به مردم هشدارها و اطلاعات لازم را بدهد، هشدارهایی از این قبیل که بهتر است درِ خانه را شبها قفل کنند یا شبها، پنجرهها را باز نگذارند. در واقع کارشناس علوم انتظامی با این هشدارهاي بسیار ساده اما مؤثر، به آموزش عمومی و فرهنگسازي می پردازد و از جرم خیزي پیشگیري میکند. پس اولین وظیفه نیروي انتظامی، فراهم کردن شرایط اجتماعی به گونهاي است که سطح امنیت عمومی بالا برود. البته این وظیفه تمام متخصصان نیروي انتظامی است اما در شاخه انتظامی، اولین و مهمترین وظیفه، آموزش و پیشگیري است.
درسهاي این رشته در طول تحصیل:
دروس مشترك در شاخههاي مختلف نیروي انتظامی :
سازمان و مدیریت و نگرش در مدیریت اسلامی، مقدمات علم حقوق، روانشناسی رشد، حقوق اساسی، نقشه خوانی، حفاظت اطلاعات ، حقوق جزاي عمومی ، سازمان و وظایف نیروي انتظامی ، تاریخ سیاسی معاصر ایران ، گزارشنویسی ، جنگافزارشناسی، جغرافیا ، روانشناسی اجتماعی ، حقوق مدنی ، آشنایی با کامپیوتر ، ورزش رزمی ، اصول و قواعد نظامی ، مقابله با سوانح و بلایا ، جنگافزارشناسی نیمهسنگین، عبور از موانع و عملیات اعتماد به نفس، مبانی اطلاعات، روشها و فنون تدریس جرائم نیروهاي مسلح، آیین دادرسی کیفري، آیین دادرسی مدنی ، حقوق جزاي اختصاصی ، مکانیک اتومبیل ، زبان تخصصی ، کاربرد قانون سلاح ، تاکتیک دسته در آفند و پدافند، امور انتظامی، آشنایی با راهنمایی و رانندگی، شناسایی مین و تله هاي انفجاري ، آشنایی با قاچاق ، مبارزه با مواد مخدر ، کشف علمی جرائم ، دروس تحقیقاتی ، جنگهاي ویژه ، آسیبشناسی و مفاسد اجتماعی ، مخابرات ، جمع آوري ، کنترل اجتماعات، پزشکی قانونی ، تنظیم گزارشات قضایی ،کارورزي .
دروس تخصصی شاخه انتظامی:
جامعه شناسی شهري و روستایی، تاکتیک گروهان ، عملیات در کویر، کوهستان و جنگل، اصول ترافیک ، آیین راهنمایی و رانندگی، حمل بار، مسافر و کار و ابعاد وسایل نقلیه ، شماره گذاري، آزمایشات رانندگی و تصادفات ، وظایف فرمانده پاسگاه در شرایط عملیاتی ، عملیات گشتی – کمین و ضد کمین ، اماکن عمومی ، هدایت پاسگاه، دسته و گروهان ، جغرافیاي شهري و روستایی .
شاخه کشف جرائم:
بدون شک وظیفه نیروي انتظامی در هر جامعه اي پیشگیري از جرم است، اما هر چقدر که بر روي پیشگیري کار شود، باز در جامعه جرمهایی اتفاق می افتد و در اکثر موارد نیز مجرم مشخص نیست و دستگیر نمی شود. در این میان، وظیفه مأمور نیروي انتظامی شاخه کشف جرائم، این است که جرم پنهان مانده را کشف و مجرم را دستگیر کند؛ یعنی کارشناس کشف جرائم باید صحنه جرم را ببیند، شواهد صحنه را جمعآوري و براساس شواهد، تئوري سازي کند و سپس تئوري هاي مختلف را در کنار هم گذاشته و یک یک آنها را بررسی کند تا به تئوري نهایی برسد و براساس آن تئوري، فرد متهم
را پیدا و دستگیر کند و از او بازجویی نماید. در واقع فارغ التحصیلان کشف جرائم، همان کارآگاهها هستند. این شاخه داراي 5 گرایش آگاهی، تشخیص هویت، مبارزه با جرائم اقتصادي، مبارزه با مواد مخدر و مبارزه با مفاسد اجتماعی است. (گفتنی است که دانشگاه علوم انتظامی هر ساله در تمامی گرایشهاي فوق دانشجو نمی پذیرد بلکه با توجه به نیاز و ضرورت نیروي انتظامی، گرایشهاي یاد شده ارائه میشود.)
دروس اصلی مشترك در گرایشهاي مختلف کشف جرائم :

جرم شناسی ، حقوق جزاي عمومی، حقوق جزاي اختصاصی (جرائم علیه اشخاص، جرائم علیه اموال و مالکیت، جرائم علیه امنیت، آسایش و اخلاق عمومی)، آیین دادرسی کیفري، ادله اثبات دعواي کیفري ، حقوق دیپلماتیک و آداب کنسولی ، حقوق مدنی، آئین دادرسی مدنی ، پزشکی قانونی ، بررسی اصالت اسناد، طرز تشکیل پرونده قضایی،آشنایی با سازمان بینالملل پلیس جنایی (اینترپل)، آشنایی با بمب و تلههاي انفجاري، جرائم سازمان یافته ، جرائم رایانهاي ، کاربرد رایانه در کشف جرائم ، زبان تخصصی ، مشاهده، توصیف و چهرهنگاري، روانشناسی عمومی، جغرافیاي شهري و
شهرشناسی، جامعه شناسی جنایی، بزهکاري و اطفال نوجوانان ، احکام تخصصی کشف جرائم ، مبانی جامعه شناسی، کارورزي .(با توجه به تعدد گرایشهاي کشف جرائم ، از ذکر واحدهاي تخصصی هر گرایش خودداري شده است.)
شاخه اطلاعات:
همانطور که از عنوان این شاخه پیدا است، واحد اطلاعات نیروي انتظامی به فعالیتهاي اطلاعاتی می پردازد؛ یعنی در این واحد، اطلاعات تمام رفتارهاي اجتماعی کسب میشود و آمار و ارقام لازم جمعآوري میگردد.براي مثال، نیروي انتظامی براي آگاهی از برنامه و خط و ربط گروههاي حمل قاچاق مواد مخدر نیاز به کارهاي اطلاعاتی دارد. همچنین بسیاري از سرقت هاي مسلحانه سازمان یافته و ساختاریافته است؛ نیروي انتظامی براي اطلاع از این شبکه هاي سازمان یافته به کارشناسانی احتیاج دارد که به صورت مخفی فعالیت کنند و اطلاعات مختلف را از شبکه هاي مفاسد اجتماعی به دست آورند. سپس اطلاعات کامل و جامع را به مراجع علنی نیروي انتظامی بدهند تا عملیات لازم، انجام و افراد مورد نظر دستگیر شوند. اهمیت این مسأله زمانی آشکار میشود که توجه داشته باشیم، بخش اصلی نیروي انتظامی، بخش علنی آن است و بدون شک نمیتوان براي جمع آوري اطلاعات از شبکه هاي مفاسد اجتماعی از این نیروها یاري گرفت. در واقع نیروي انتظامی بدون یاري و همکاري واحد اطلاعات، مثل خودرویی است که در شب بدون چراغ حرکت کند. به عبارت دیگر چراغ هدایت کننده و روشن کننده نیروي انتظامی، واحد اطلاعات است. از همین رو، در این شاخه بحثهاي اطلاعاتی کشور ـ آنچه به نیروي انتظامی و سایر مردم جامعه مربوط میشود ـ بررسی و مطالعه میشود.
دروس اختصاصی شاخه اطلاعات :
سازمان و مدیریت اطلاعات، جمع آوري ، حفاظت اطلاعات، عملیات اطلاعات ، بازجویی و مصاحبه ، کشف علمی جرائم ، اماکن عمومی ، ابزارهاي فنی اطلاعاتی، آشنایی با کشورهاي هم جوار، شناخت تمهیدات امنیتی و اجتماعی، اطلاع رسانی، احزاب و گروهکها ، اطلاعات رزمی، بزه کاري اطفال و نوجوانان ، حقوق جزاي اختصاصی ، مبانی علم سیاست، فعالیتهاي پنهانی و سازمانهاي اطلاعاتی، کارورزي.
شاخه راهنمایی و رانندگی:
شاخه راهنمایی و رانندگی داراي سه گرایش خدمات فنی راهور، عملیات انتظامی راهور و مهندسی ترافیک است.گرایش خدمات فنی راهور کارشناس خدمات فنی راهور، تخصص لازم را براي شماره گذاري خودروها، صدور کارت ماشین و برگزاري آزمون رانندگی از متقاضیان گواهینامه رانندگی به دست می آورد.
دروس مشترك راهنمایی و رانندگی :
ساختار و مقررات استخدامی ناجا ، سازمان و وظایف رده هاي راهور، مقدمه علم حقوق ، حقوق اساسی، جنگ افزار شناسی، تیراندازي مشق هاي پاي قبضه ، مبانی امور انتظامی، روانشناسی عمومی ، مبانی جامعه شناسی،ریاضیات پایه ، آیین نامه راهنمایی و رانندگی ، کارورزي، جغرافیاي شهري و شهرستان شناسی، امور انتظامی راهور ، جامعه شناسی ترافیک، روانشناسی ترافیک، زبان تخصصی، مقررات حمل بار و مسافر، مقررات بین المللی و کنوانسیون هاي حمل و نقل، حقوق جزاي عمومی، آیین دادرسی کیفري، مسائل حقوقی تصادفات، آشنایی با قانون مجازات اسلامی، کشف علمی جرائم، اصول مهندسی ترافیک ، مهندسی ترافیک، صدور پروانه ها و آزمایشها ، شماره گذاري وسائل نقلیه ، معاینه فنی وسائل نقلیه، احراز اصالت وسائل نقلیه، کاربرد فیزیک و مکانیک در تصادفات ، تصادفات ، تصادفات عابر پیاده ، کاربرد رایانه در امور راهنمایی و رانندگی، احکام تخصصی .دروس تخصصی خدمات فنی راهورشناسایی اسناد مجعول، محیط زیست و ترافیک، آشنایی با انواع وسائل نقلیه، آموزش رانندگی عملیاتی ، ارزیابی وسائل نقلیه ، آشنایی با کارکرد وسائل وتجهیزات معاینه فنی.
گرایش عملیات انتظامی راهور:
در این گرایش دانشجویان اطلاعات لازم را به عنوان افسر پلیس خیابانها و جادهها به دست میآورند؛ یعنی کارشناس این رشته با بازسازي صحنه تصادف وسائل نقلیه، مقصر یا مقصران تصادف را شناسایی و خسارت وارد شده را تعیین میکند همچنین میتواند عملیات امداد و کمکهاي اولیه را در تصادفات و سوانح انجام دهد.
دروس تخصصی عملیات انتظامی راهور:
شناسایی اسناد مجعول، اصول و مبانی شهرسازي، کمکهاي اولیه در تصادفات و سوانح، مهندسی ترابري، آموزش رانندگی عملیاتی، پزشکی قانونی، ارزیابی وسائل نقلیه ، امور انتظامی راهور(تخصصی)، بازسازي صحنه تصادفات ، آشنایی با مواد مخدر و قاچاق کالا، تعیین خسارت وسائل نقلیه.
گرایش مهندسی ترافیک :
در گرایش مهندسی ترافیک، طراحی سیستم ترافیک شهري آموزش داده میشود و کارشناس این رشته در هنگام طراحی خیابانها و جادهها مسؤولیت تعیین تقاطعها، میدانها، دوربرگردانها و خیابانهاي یک طرفه و دو طرفه را بر عهده دارد. همچنین تعیین اینکه در چه ساعتهایی از روز باید در برخی از خیابانها طرح ترافیک اجرا شود، بر عهده کارشناس مهندس ترافیک است.
دروس تخصصی مهندسی ترافیک:
آمار احتمالات مهندسی، اصول و مبانی شهرسازي، محیطزیست و ترافیک ، آشنایی با نرمافزارهاي طراحی، طرح هندسی راه ، ایمنی در ترافیک، سیستمهاي حمل و نقل، برنامهریزي حمل و نقل شهري، اقتصاد در ترافیک و حمل و نقل، سیستمهاي هوشمند ترافیک (ITS (، مهندسی ترافیک محلی ، مهندسی کنترل ترافیک.
شاخه خدمات و پشتیبانی :
کارشناسان شاخه خدمات و پشتیبانی کارشناسی علوم انتظامی در بخش اداري نیروي انتظامی فعالیت میکنند. این شاخه داراي دو گرایش ارتباطات انتظامی یا مخابرات و نرمافزار کامپیوتر است. با توجه به این که گرایشهاي مخابرات و نرمافزار کامپیوتر در گروه آزمایشی ریاضی و فنی معرفی شده است، از معرفی آنها در این بخش خودداري شده است.

دروس تخصصی گرایش ارتباطات انتظامی :
فیزیک الکتریسته ، کامپیوتر، ریاضیات پایه ، ماشینهاي الکتریکی ،سازمان و وظایف لجستیک ناجا(مخابرات) ، مخابرات و مدارات مخابراتی، مدارهاي الکتریکی، سوئیچینگ،آنتن و انتشار امواج، اصول حفاظت و امنیت مخابرات و جنگهاي الکترونیک، مدارهاي منطقی ، اندازهگیري الکتریکی و الکترونیکی، الکترونیک، مخابرات پیشرفته ، کارگاه برق ماشینهاي الکتریکی، کارورزي.
تواناییهاي لازم :
نیروي انتظامی کشور، یک سازمان نظامی است و دانشجویان این رشته باید روحیه نظامی داشته باشند تا در این رشته موفق گردند. براي مثال، پلیس باید فردي فعال، اجتماعی و قانونمند باشد؛ یعنی بر سر قانون مصالحه نکند و نگوید چون فردي پیر، جوان یا بیمار است، اگر قانونشکنی کرد، اشکالی ندارد. بویژه آن بخش از نیروي انتظامی که با متخلفان سر و کار دارد، باید در رعایت قانون بسیار مصمم باشد. یکی دیگر از ویژگیهاي پلیس، داشتن صبر و حوصله و متانت و خویشتنداري بسیار است. براي مثال کارشناس عملیات انتظامی راهور در اوج سرماي زمستان و گرماي تابستان، در وسط یک چهارراه بدون هرگونه امکانات رفاهی میایستد و انجام وظیفه میکند. بدون شک چنین فردي باید صبر و تحمل بسیاري داشته باشد. همچنین کارشناس کشف جرائم، بدون صبر و حوصله و دقت و موشکافی نمیتواند اطلاعات مورد نیاز را به دست آورد و مجرم را دستگیر کند. شغل نیروي انتظامی یک شغل خدماتی است و مأمور نیروي انتظامی، ارتباط مستقیم با مردم دارد از سوي دیگر اکثر مراجعه کنندگان به نیروي انتظامی، بویژه مراجعه کنندگان به
کارشناسان کشف جرائم و انتظامی، افرادي هستند که از لحاظ روحی شرایط مساعدي ندارند چون یا مجرم هستند یا شاکی. از همین رو، یک پلیس باید انگیزهاي قوي براي خدمت به مردم داشته باشد تا در برخورد با مجرم یا شاکی میزان خدماتدهی او کاهش نیابد.در ضمن دانشجوي این رشته باید بداند که انجام مأموریتهاي پی در پی در شهرهاي مختلف، یکی از ویژگیهاي شغلی پلیس است؛ یعنی فردي که در نیروي انتظامی فعالیت میکند، امکان دارد امسال در پایتخت باشد و سال دیگر در جنوب، شمال، شرق و یا غرب ایران خدمت کند. همچنین امکان دارد به دلیل مأموریتهاي ویژه، مثل
مأموریتهاي شبانه یا آمادهباشها، هفتههاي متوالی زندگی روزمره و عادي خود را نداشته باشد. حتی دانشجویان این دانشگاه نسبت به دانشجویان رشته هاي دیگر، برنامه ها و فعالیت هاي بیشتري دارند. به همین دلیل دانشجویان علوم انتظامی – چه زن و چه مرد – در طی تحصیل حق ازدواج ندارند و بعد از فارغ التحصیلی نیز به آنها پیشنهاد میشود قبل از ازدواج، شرایط شغلی خود را براي شریک زندگی خود بگویند تا در آینده دچار مشکل نشوند.درباره ویژگیهاي لازم براي هر گرایش نیز باید گفت که دانشجوي علوم انتظامی در تمام شاخه ها و گرایش ها باید از قدرت تجزیه و تحلیل خوبی
برخودار باشد اما این ویژگی براي دانشجوي کشف جرائم اهمیت بیشتري دارد چون کارشناس کشف جرائم باید بتواند با تجزیه و تحلیل مسائل و قدرت خلاقه ذهن خود، مجهول یابی کند. همچنین باید با مسائل حقوقی کاملاً آشنایی داشته باشد. دانشجوي اطلاعات نیز علاوه بر ویژگیهاي یاد شده، باید بسیار رازدار باشد تا بتواند به عنوان یک مأمور مخفی، اطلاعات مورد نیاز را به دست آورد و وظیفه خود را به نحو احسن انجام دهد.دانشجویان گرایشهاي مخابرات و کامپیوتر نیز باید در دروس ریاضی و فیزیک توانمند باشند. به همین دلیل این دسته از دانشجویان از بین داوطلبان گروه آزمایشی علوم ریاضی و فنی انتخاب میشوند.گفتنی است که دانشجویان دانشکده علوم پایه انتظامی جمهوري اسلامی از هر پنج گروه آزمایشی علوم ریاضی و فنی، علوم تجربی، علوم انسانی، هنر و زبانهاي خارجه انتخاب میشوند و داوطلبان این رشته باید علاوه بر شرایط عمومی، شرایط اختصاصی این دانشکده را داشته باشند.
شرایط اختصاصی دانشکده علوم پایه انتظامی عبارت است از:
داشتن حداقل 17 و حداکثر 21 سال سن براي داوطلبان مرد (داوطلبانی که خدمت وظیفه عمومی را انجام دادهاند، مدت قانونی خدمت وظیفه عمومی به حداکثر سن آنها اضافه خواهد شد) و دارا بودن حداقل 18 و حداکثر 25 سال سن براي داوطلبان زن ، دارا بودن حداقل 170 سانتیمتر قد براي داوطلبان مرد و 160 سانتیمتر براي داوطلبان زن، دارا بودن حداقل معدل کتبی دیپلم 14 براي داوطلبان زن، سپردن تعهد خدمت برابر مقررات نیروي انتظامی، پاسخ دادن به حداقل 10 درصد از سؤالهاي ادبیات فارسی، ریاضی و زبان خارجه آزمون سراسري، داشتن سلامت جسمی و روحی کامل.
داوطلبان زن این دانشگاه باید توجه داشته باشند که تمام برنامههاي درسی و کلاسهاي عملی و مهارتی که در این دانشگاه براي آقایان برگزار میشود، براي خانمها نیز برگزار میگردد. براي مثال به منظور تقویت قواي جسمانی و کسب مهارتهاي لازم ، ورزشهاي رزمی و دفاع شخصی تحت سه عنوان ورزش رزمی تکواندو، کاراته و جودو ارائه میگردد. البته مسؤولان دانشگاه انتظار ندارند که یک خانم با روحیات و خصلتهاي یک مرد، در نیروي انتظامی فعالیت کند، اما داوطلبان زن باید از آمادگی جسمی و روحی خوبی برخوردار باشند. در ضمن پوشش چادر براي دانشجویان زن دانشکده علوم پایه انتظامی و خانمهاي شاغل در نیروي انتظامی الزامی است.
موقعیت شغلی در ایران :
در نیروي انتظامی جمهوري اسلامی ایران، عدهاي از کارکنان داراي مشاغل اداري و عدهاي دیگر داراي مشاغل مأموریتی هستند. براي مثال، کارکنان بخشهاي حسابداري، کامپیوتر، برق و مخابرات در بخش اداري فعالیت میکنند. به عبارت دیگر فارغالتحصیلان شاخه خدمات و پشتیبانی در بخش اداري حضور دارند و فارغ التحصیلان سایر شاخه ها و گرایشهاي علوم انتظامی در بخش مأموریتی فعالیت میکنند.در کل فارغ التحصیلان کاردانی دانشکده علوم پایه انتظامی با درجه ستوان سومی و کارشناسان این دانشکده با درجه ستوان دومی فارغالتحصیل میشوند و درجات بعدي آنان برابر
قوانین و مقررات ناجا خواهد بود. در این میان، نوع فعالیت فارغالتحصیلان کاردانی نیروي انتظامی بیشتر جنبه اجرایی دارد؛ یعنی این دسته از فارغ التحصیلان بیشتر مجریان برنامه ها هستند اما مسؤولیت اصلی کارشناسان نیروي انتظامی، تئوري سازي، برنامهریزي، هدایت و کنترل فعالیتهاي نیروي انتظامی است. البته در حال حاضر به دلیل کمبود پرسنل، گاهی اوقات یک کارشناس باید وظایف کاردان را نیز انجام دهد.گفتنی است که دانشجویان علوم پایه انتظامی ضمن آن که ماهانه مبلغی به عنوان کمک هزینه تحصیلی دریافت میکنند از امکانات رفاهی خوابگاه، پوشاك، غذا، دفترچه اتکا و خدمات درمانی بهره مند میشوند و در طول خدمت از وام خرید مسکن یا یک باب مسکن ملکی برخوردار خواهند شد

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *